• Thứ Tư, 12/09/2007 11:23 (GMT+7)

    Bàn phím chữ Thái Việt Nam

    Đưa chữ Thái Việt Nam vào Unicode là một công trình đáng trân trọng. Unicode đã chấp nhận bản đề nghị N3220, đặt chữ Thái ở khu vực U+AA80 tới U+AADF (2 bytes).

    Giới thiệu chung

    Hình 1: Bàn phím chữ Thái trực quan

    Theo số liệu điều tra dân số năm 1999, dân tộc Thái ở Việt Nam có 1.328.725 người, đông thứ ba sau người Kinh và Tày. Theo một số tài liệu thì người Thái khác nhánh đã thành lập nên vương quốc Thái Lan nên có nhiều điểm khác biệt về văn hóa, chữ viết. Ngay trong nội bộ người Thái ở Việt Nam cũng chia ra nhiều nhóm tộc với chữ viết hơi khác nhau. Ở Việt Nam, Thái là dân tộc sớm có chữ viết, từ khoảng thế kỷ 11, chữ Thái bén rễ từ chữ Sanscrit (Ấn Độ) thông qua mẫu tự Khmer, và gần với chữ Thái Lan, chữ Lào.

    Việc đưa chữ Thái VN vào Unicode là một công trình rất đáng trân trọng, hiện nay Unicode đã chấp nhận bản đề nghị N3220, đặt chữ Thái VN ở khu vực U+AA80 tới U+AADF (2 bytes), gồm 96 điểm mã, cụ thể gồm có 48 ký tự phụ âm chia thành 24 cặp phụ âm tổ thấp và tổ cao, 15 ký tự nguyên âm, 4 ký tự dấu thanh và 5 ký tự đặc biệt. Về font chữ hiện đã có bộ font đúng chuẩn Unicode là “TaiViet.ttf”, tự dạng phỏng theo font “Standard Thai Sonla” của nhóm Th.S Lò Mai Cương ở trường CĐ Sư Phạm Sơn La, font này có tính mỹ thuật và theo khá sát dạng viết của chữ Thái truyền thống.

    Chữ Thái tuy cũng viết từ trái sang phải như các ngôn ngữ Latin, nhưng có một điểm đặc trưng là  phần lớn các ký tự nguyên âm không viết sau phụ âm đầu, thuận theo thứ tự phát âm, mà có thể đứng trước, đứng sau, đứng trên hay thậm chí đứng dưới các phụ âm, tức là đủ cả 4 phía! Vì vậy bàn phím cần nghiên cứu giải pháp cho phép đánh thuận theo thứ tự phát âm nhưng khi đưa vào văn bản thì đảo một số nguyên âm lên đầu từ cho đúng “chính tả” chữ Thái.

    Bàn phím TN dành hết 3 dãy phím cơ bản dưới dãy phím số cho các ký tự chữ Thái, không giữ lại một phím tiếng Anh nào, với các phím dấu câu tiếng Anh vẫn cần dùng trong chữ Thái hiện đại thì có thể khôi phục dễ dàng bằng quy ước gõ lặp hai lần (tiếp thu giải pháp này của các bộ gõ telex tiếng Việt).

    Bàn phím chữ Thái Việt Nam thống nhất

    a. Phiên bản trên Windows

    Trên Windows, bàn phím chữ Thái Việt Nam thống nhất (viết tắt TN) gồm hai chương trình độc lập là “Bàn phím trực quan” (visual) gõ bằng chuột dành cho người mới học để làm quen với bố trí bàn phím, và “Bàn phím thực” vốn dành cho những người đã thành thạo. Về cơ bản bàn phím TN tiếp thu cách bố trí của bàn phím chữ Thái Sơn La (Thái đen), nhưng tuân theo mã chuẩn Unicode chữ Thái, dùng với bộ font Unicode chuẩn TaiViet, và có các cải tiến như đưa vào các ký tự Thái trắng, các dấu thanh “may er”, “may tho” (của chữ Thái)… để đảm bảo tính phổ dụng cho nhiều nhóm người Thái.

    Nhóm thiết kế phần mềm đã có sự nghiên cứu cẩn thận, đi sâu vào các đặc điểm của văn tự chữ Thái cũng như các quy luật ngữ âm, chính tả chữ Thái, nên đã có các sản phẩm bàn phím và font chữ Thái khá hoàn chỉnh và nghiêm túc, có thể đáp ứng được nhu cầu học tập, phổ biến chữ Thái cũng như bảo tồn nền văn hóa dân tộc Thái nói chung.

    Bàn phím trực quan giúp người mới học làm quen tự dạng và cách bố trí các con chữ, có thể dùng nhập chữ vào Word đơn giản bằng cách click chuột vào hình phím cần đánh, ngoài ra còn có thêm chức năng phát âm tên chữ (cũng là âm đọc) của các ký tự bằng tiếng Thái nên có tính sư phạm tốt, kích hoạt chức năng phát âm bằng cách nhấn Ctrl+mouse click lên hình phím tương ứng (xem hình 1).

    Hình 2: Biểu tượng và menu popup của bàn phím thực
    Bàn phím thực khi khởi động sẽ hiển thị một hình biểu tượng ở góc trên bên trái màn hình (xem hình 2).

    Click vào biểu tượng để chuyển qua lại giữa gõ chữ Thái (hình chữ “Tay”, là tên tự xưng của người Thái VN) và tiếng Anh hay Việt (hình chữ “En”). Có thể click vào mép phải biểu tượng để mở menu popup để điều khiển. Nhấn “x” để đóng toàn bộ chương trình.

    Có thể tải bàn phím và font chữ tại: http://sager-pc.cs.nyu.edu/~huesoft/download/ThaiKey_Setup_08_07.exe

    Cài đặt bằng cách chạy file exe trên. Xem hướng dẫn trong chương trình. Chịu khó “luyện” trên bàn phím trực quan để thuộc cách bố trí phím.

    b. Phiên bản trên Linux:

    Nhóm tác giả đã có phối hợp với nhóm m17n ở viện Khoa Học và Công Nghệ Cao AIST - Nhật Bản để đưa việc xử lý chữ Thái vào hệ điều hành Linux mã nguồn mở, hiện đã được Fedora (một hệ thống Linux thông dụng nhất) hỗ trợ đưa vào các gói biên dịch sẵn, có thể tải ở: http://ftp.jaist.ac.jp/pub/Linux/Fedora/development/i386/os/Packages/ hoặc http://www.m17n.org

    Hình 3: Bộ gõ chữ Thái VN trên Linux

     

    Để sử dụng, máy tính cần cài một phiên bản hệ điều hành Linux như Fedora hay Ubuntu, sử dụng bộ gõ mặc định là SCIM, và sau đó tải về và cài thêm các gói scim-m17n, m17n-lib, m17n-contrib-tai thì sẽ xuất hiện một mục menu cho phép chọn bàn phím chữ Thái Việt Nam, có tên là “Tai-Sonla” (xem hình 3). Về quy cách gõ và các quy ước gõ tắt cũng tương tự như bản dùng trên Windows, font chữ cũng dùng font TaiViet.ttf, có thể cài font đơn giản bằng cách copy nó vào thư mục \usr\share\X11\fonts.

    Phan Anh Dũng, trung tâm CNTT Thừa Thiên Huế. Email fanzung@gmail.com,
    Lò Mai Cương, trường CĐSP Sơn La, thị xã Sơn La . Email: maicuongsl@gmail.com.

    ID: O0709_1