• Thứ Năm, 14/07/2011 11:00 (GMT+7)

    Cân chỉnh dàn âm thanh tại gia

    Huy Thắng
    Để dàn âm thanh "xịn" trong hệ thống rạp hát tại gia (home-theater) của bạn đạt được chất lượng âm thanh tuyệt vời, bạn cần biết đặc điểm căn phòng của bạn và biết cách cân chỉnh thiết bị.

    Âm thanh là yếu tố quan trọng để thiết lập một dàn home-theater ưng ý, và nhiều người thường có khuynh hướng đánh giá cao một cuốn phim khi nó sử dụng hiệu ứng âm thanh vòm (surround) hơn là có âm thanh nổi (stereo) bình thường. Do đó, cải thiện được môi trường âm thanh trong phòng sinh hoạt chung hay phòng khách gia đình có thể đem đến trải nghiệm xem HDTV thú vị hơn nhiều.

    Nhưng làm thế nào để có thể thiết lập hệ thống âm thanh nhằm đạt được âm thanh tốt nhất? Bí mật nằm ở việc nắm bắt được đặc điểm căn phòng của bạn.

    Trong các khóa huấn luyện chứng chỉ kỹ thuật viên THX (một chuẩn về chất lượng âm thanh của các rạp hát, rạp chiếu phim và rạp hát tại gia), hầu hết thời gian lên lớp không dành cho kiến thức điện tử, mà cho kỹ năng nắm bắt đặc tính âm học của căn phòng. Một khi bạn biết chút ít về phương diện này, bạn có thể bắt tay vào việc cải thiện chất lượng hệ thống âm thanh surround của mình.

    Sắp đặt căn phòng

    Không phải ai cũng có thể có được một không gian home-theater thiết kế theo ý mình. Không gian căn phòng thử nghiệm, nơi đặt thiết bị âm thanh và HDTV, hơi khó sắp xếp. Trong bài này sẽ không đề cập đến các vấn đề phức tạp như cách xử lý phòng và vách tường (sửa đổi vách tường và không gian bên trong nằm sau vách tường và trần nhà). Sửa đổi các yếu tố đó có thể ảnh hưởng nhiều đến âm thanh, nhưng có thể rất tốn kém.

    Phòng thử nghiệm có diện tích hình vuông. Điều này thật sự không có lợi. Lại có cầu thang. Hãy xem bản vẽ của căn phòng (nhấn để phóng to).
    Hãy xem xét bản vẽ căn phòng thử nghiệm trong hình bên. Với kích thước 4,5x4,7m, căn phòng này hầu như vuông vức, dễ gây vấn đề cho tần số trầm, do đó khó tìm chỗ đặt loa siêu trầm subwoofer.

    Khi kích thước một phòng nào đó bằng với độ dài sóng của âm thanh, hiện tượng sóng dừng (standing wave) thường xảy ra. Trong hầu hết các phòng, loại sóng dừng này xảy ra ở tần số rất thấp.

    Bạn có thể tính tần số sóng dừng khá dễ dàng.

    F = (n x 1130)/2D

    Trong đó, F là tần số, n là họa âm (1 cho cấp thứ nhất), 1130 feet/giây (344m/giây) là vận tốc âm thanh ở mực nước biển, và D (tính bằng feet) là kích thước phòng (chiều dài, chiều ngang, hay chiều cao) đang tính. Bạn sẽ phải điều chỉnh hằng số cho vận tốc âm thanh (trong trường hợp này là 1130 feet/giây), tùy theo độ cao so với mặt biển.

    Một căn phòng kích thước 4,5x4,5m có thể có một vùng chết (dead zone) dễ nhận thấy với tần số 36Hz đến 38Hz gần vị trí giữa phòng. Phòng hình chữ nhật có thể có 2 vùng chết âm trầm (bass), nhưng yếu hơn, ở các vị trí khác nhau. Tần số đó ngẫu nhiên xuất hiện ngay lúc nhiều hiệu ứng tần số thấp xảy ra trong các phim âm thanh surround. Bạn sẽ nhận thấy rõ ràng là thiếu âm trầm sâu khi các tần số cộng hưởng chồng lấp nhau. Vấn đề này khó phát hiện hơn đối với âm nhạc, trừ phi nhạc có chứa âm trầm rất sâu.

    Cường độ của sóng dừng phần nào tùy thuộc vào kết cấu của vách tường. Tường làm bằng vật liệu cực rắn như gạch hay bê tông có thể gây ra vùng chết dễ nhận thấy. Tường làm bằng vật liệu mềm hơn - thí dụ như tường xây khô - có thể làm giảm cường độ sóng dừng.

    Trở về trường hợp căn phòng thử nghiệm, xin lưu ý là phòng này không hẳn vuông vức. Trong góc phải bên dưới bản vẽ sàn nhà, bạn thấy có ngõ mở không có cửa. Đó là cầu thang đi lên. Vì chỗ này mở thường xuyên, nên hoạt động giống như van đổi hướng, hút hết một số âm lượng, nhưng đồng thời làm giảm bớt hiệu ứng sóng dừng. Cuối cùng, nhóm thử nghiệm quyết định đặt loa subwoofer Hsu Research vào góc trái, cách chỗ tường giao nhau vài cm.

    Việc đặt các loa còn lại cũng không phức tạp lắm, nhưng tùy thuộc vào người xem sẽ ngồi chỗ nào. Trong phòng thử nghiệm, do vị trí của TV, loa giữa (center) được đặt trên HDTV, nhưng bẻ góc xuống một chút. Các loa trước (front) trái và phải đặt cách khoảng bằng nhau với vị trí nghe số 1 (vòng tròn lớn số 1).

    Tuy nhiên, vị trí đặt không được chính xác lắm, vì vị trí và kích thước của các đồ đạc khác có thể ảnh hưởng đến việc sắp xếp loa cho cân đối trong một không gian không được hoàn hảo. Và nếu các loa front không cách đều người nghe, toàn bộ môi trường âm thanh có thể sẽ bị giảm hiệu quả đi do âm thanh đến không đều.

    Các loa surround được đặt cao trên tường, ngay chỗ tiếp giáp với trần nhà. Các loa này được đặt hai bên, ngay đằng sau vị trí ngồi nghe.

    Loa được thiết lập theo hệ thống 7.1 (7 loa + 1 subwoofer). Vì không có chỗ trên tường để đặt loa sau, nên phải đặt chúng trên trần, sau khu vực ngồi nghe và cách vài mét.

    Sau khi đã bàn về căn phòng và cách bố trí loa, phần tiếp theo sẽ trình bày về cách cân chỉnh.

    Cân chỉnh bậc 1: Audyssey MultEQ

    Micro cân chỉnh tự động (nhấn để phóng to).
    Ngày nay, có nhiều thiết bị nghe nhìn được sản xuất với phần mềm cân chỉnh tự động tích hợp sẵn bên trong. Có một loại phần mềm cân chỉnh thông dụng được hãng Audyssey thiết kế. Thiết bị Onkyo TX-NR1007 có phần mềm Audyssey MultEQ tích hợp sẵn.

    Các công cụ cân chỉnh tự động thường dành riêng cho thiết bị cao cấp, nhưng ngày nay nhiều thiết bị có giá dưới 500 USD (~10,3 triệu đồng) cũng có công cụ này. Ngay cả vài mẫu “home theater in a box” cũng có thiết bị cân chỉnh tự động. Khi mở hộp, bạn sẽ thấy có một micro cân chỉnh có gắn sợi cáp dài.

    Hãy chú ý vài sợi cáp của micro cân chỉnh, cắm vào ngõ “setup mic”. Khi bạn cắm micro vào ngõ thiết kế đặc biệt cho nó trên thiết bị, công cụ cân chỉnh sẽ tự động khởi động.

    Thiết bị nghe nhìn Onkyo TX-NR1007 (nhấn để phóng to).
    Lúc này bạn chỉ cần làm theo hướng dẫn trên HDTV, thực hiện từng bước một. Bước đầu tiên là đặt micro vào vị trí nghe số 1, ở độ cao khoảng đầu người nghe.

    Thiết bị sẽ tạo ra một loạt các âm quét, từ loa này đến loa khác. Âm quét phát ra rất nhanh, nên bạn nghe các âm này giống như một loạt âm rít lên rất lớn. Micro bắt các âm này và phản hồi lại cho thiết bị. Sau khi các loa thực hiện xong thử nghiệm, bộ xử lý tín hiệu kỹ thuật số trong máy sẽ mất một ít thời gian để phân tích dữ liệu. Sau đó, ở đầu kia, máy sẽ phát ra tần số tạp giao cho loa subwoofer và tính khoảng cách từ loa đến vị trí nghe.

    Nhiều thiết bị nghe nhìn cho phép bạn lập lại thử nghiệm cho nhiều vị trí nghe. Cách này đáng thực hiện vì nó giúp bạn tinh chỉnh khoảng cách loa và thiết lập độ trễ âm.

    Với công cụ cân chỉnh tự động, bạn hãy theo các dấu nhắc cho đến khi bạn khởi chạy ứng dụng thiết lập. Vào lúc này, bạn có thể muốn ra khỏi phòng nếu tai của bạn nhạy cảm (nhấn để phóng to).
    Thực hiện xong quy trình này, bạn hãy rút micro ra; và nếu muốn, bạn có thể ngưng ở đây. Audyssey và các phần mềm cân chỉnh tự động thường thực hiện cân chỉnh đủ tốt đối với hầu hết mọi người. Âm thanh toàn cảnh thường có kết quả cải thiện, và mức độ âm lượng loa subwoofer phát ra hầu như chính xác.

    Quá trình cân chỉnh sẽ thiết lập mức độ âm lượng cho tất cả các loa, dựa trên tham số bên trong. Đối với thiết bị có chứng nhận THX, giá trị tham chiếu là 85dB ở vị trí nghe khi nút âm lượng của thiết bị ở mức 0. (Giờ bạn đã biết tại sao có nhiều thiết bị lại có nút kiểm soát âm lượng có số âm và tăng lên số 0).

    Bạn sẽ thấy Audyssey cũng thiết lập mức độ khoảng cách loa. Audyssey thực sự hoạt động khá tốt cho loa front và loa surround, và cho cả loa subwoofer. Tuy nhiên, phần mềm này không hoạt động hoàn hảo.

    Nếu bạn muốn hoàn hảo hơn với âm trầm của thiết bị âm thanh, bạn còn có thể thực hiện nhiều việc nữa.

    Cân chỉnh thủ công

    Để cân chỉnh hệ thống âm thanh của bạn bằng cách thủ công, bạn sẽ cần thêm vài dụng cụ. Một trong những dụng cụ này là máy đo mức độ áp suất âm thanh (âm kế).

    Có nhiều âm áp kế giá tương đối thấp, nhưng mẫu này khá cao cấp (nhấn để phóng to).
    Amazon có bán nhiều loại âm kế với giá phải chăng. Để có thể sử dụng tối đa, máy đo phải hỗ trợ tính năng gán trọng số A và C và cho phép bạn thiết lập máy đo ở chế độ đáp ứng chậm. Bạn không cần phải có máy đo các mức độ âm thanh rất nhỏ, vì thử nghiệm thường thực hiện với âm lượng cao.

    Bộ công cụ Goldline 5.1 Audio Toolkit (nhấn để phóng to).
    Bạn cũng sẽ cần có một nguồn tín hiệu để phát qua loa. Xin đề nghị bộ công cụ Goldline 5.1 Audio Toolkit, là một DVD với đầy đủ các tín hiệu thử nghiệm có thể chấp nhận được.

    Bộ công cụ này được dùng để xác nhận rằng công cụ cân chỉnh Audyssey thiết lập chính xác các mức độ tham chiếu cho các loa. Dù phần mềm Audyssey thường hoạt động tốt cho các loa front và surround, mức độ cho loa subwoofer đôi khi không được chính xác. Nên DVD Goldline được dùng để xác định mức độ tham chiếu. Nhiều người thường dùng tín hiệu âm hồng pink-noise (khoảng 20Hz đến 20kHz) băng thông rộng kênh giữa và nâng âm lượng thiết bị lên 85dB (có trọng số C).

    Sau đó, phát tín hiệu hiệu ứng tần số thấp từ DVD Goldline, điều chỉnh mức độ của loa subwoofer đến 75Hz. Vì không muốn xáo trộn thiết lập Audyssey trên thiết bị, nên nhóm thử nghiệm dùng nút âm lượng riêng của loa subwoofer để điều chỉnh.

    Trình đơn trên DVD Goldline thiết kế đồ họa chưa được trang nhã, nhưng giúp thực hiện được công việc cân chỉnh (nhấn để phóng to).
    Đến lúc này, thiết lập âm thanh home-theater của bạn đã đạt 80-90% đoạn đường trải nghiệm nghe tinh chỉnh rồi đấy. Đối với hầu hết mọi người, như vậy là đạt rồi. Vì căn phòng thử nghiệm không được hoàn hảo, nên dù sao nhóm thử nghiệm cũng khá hài lòng với mức độ cân chỉnh này. Chất lượng âm thanh stereo và surround sắc sảo, âm trầm nghe rõ ràng ở các vị trí nghe.

    Nếu bạn có trình độ thẩm âm cao và còn phải quan tâm đến nhiều chỗ ngồi hơn, bạn sẽ phải thực hiện thêm nhiều việc. Một tùy chọn là xử lý vách tường tốn kém, hay có thể dùng một micro và phần mềm cân chỉnh cho MTXT của bạn để điều chỉnh các thiết lập âm thanh. Nếu kiên nhẫn, bạn có thể thành công bằng phương pháp điều chỉnh thủ công tất cả các thiết lập của loa, sử dụng phần mềm cân chỉnh như TrueRTA.

    Dù sao cũng đừng quên mục đích thưởng thức xem phim hay xem TV của bạn. Sau khi điều chỉnh thiết lập phòng ốc và âm thanh đến mức độ hoàn hảo, bạn đã có thể dọn dẹp dụng cụ qua một bên và ngả lưng thưởng thức nội dung phim hay video tuyệt vời từ dàn thiết bị của bạn.

    Nguồn: PC World Mỹ
    Bài liên quan
    Ý kiến của bạn? Ý kiến của bạn?
    Tin ngày :

ĐỌC NHIỀU CÙNG CHUYÊN MỤC