• Thứ Hai, 08/11/2004 15:39 (GMT+7)

    Nhạc, phim số - trắng hay đen

    Nhạc và phim số có thể nói đây là một chiến trường giữa phe hợp pháp và phe bất hợp pháp. Mặc dù các công ty sản xuất băng đĩa đã thắng thế trên danh nghĩa so với việc in sang lậu nhưng thực tế âm nhạc và phim lậu vẫn còn.

    Nhạc và phim số có thể nói là một chiến trường giữa phe hợp pháp và phe bất hợp pháp. Mặc dù các công ty sản xuất băng đĩa đã thắng thế trên danh nghĩa so với việc in sang lậu nhưng thực tế âm nhạc và phim lậu vẫn còn là miền đất hứa.

    Vậy thì các hoạt động chia sẻ nhạc và phim số bất hợp pháp diễn ra ở đâu? Ta hãy xem qua thị trường được xem là gắt gao nhất về vi phạm bản quyền và cũng là nơi trận chiến bản quyền diễn ra căng thẳng nhất là Mỹ. Do sợ sự trừng phạt của các công ty giải trí và e ngại bị virus tấn công, cũng như việc sụp đổ mạng, nên nhiều người dùng Mỹ tránh xa các mạng chia sẻ ngang hàng lớn như Kazaa, WinMX. Họ chuyển sang mua nhạc và phim ở một nguồn cung cấp khác hợp pháp và đáng tin cậy hơn. Hollywood đã ghi được 1 điểm cho mình.

    Tuy nhiên, những kẻ vi phạm bản quyền không ngồi yên chịu đòn của luật pháp, họ tìm nơi khác để rao chiến lợi phẩm đánh cắp được và nhắm đến một số mạng ngang hàng ít tên tuổi hơn như Usenet.

    Để đấu tranh với mối đe dọa mới, Hollywood vẫn theo lối cũ: kiến nghị luật mới, khiếu kiện nhiều hơn và tăng cường công nghệ chống sao chép.

    Theo hãng nghiên cứu thị trường ComScore Media Metrix, trước kia Kazaa có số người dùng lên đến 30 triệu người, nay giảm xuống còn 16 triệu. Còn người dùng WinMX giảm xuống 6 triệu từ con số 6,8 triệu vào tháng 5 vừa qua. Nếu chỉ nhìn những kết quả này thôi thì các công ty giải trí đang giành phần thắng, nhưng thực tế những số liệu ấy chỉ cho thấy một phần của bức tranh vi phạm bản quyền.

    Vẫn là chuyện buôn bán

    Vậy đứng trên phương diện người dùng thì sao? Nhiều người đang hướng đến các mạng ngang hàng nhỏ hơn, có thể kể đến như BitTorrent, EDonkey và EMule. Theo ComScore, BitTorrent có số người dùng tăng gần gấp đôi, từ khoảng 200.000 người đến hơn 400.000 người kể từ giữa tháng 11/2003 đến tháng 5/2004; EMule cũng tăng từ dưới 100.000 vào tháng 2/2003 đến gần 300.000 chỉ sau 1 năm. EDonkey cũng có thêm nhiều người dùng mới.
    Hiện nay, mức độ người dùng mua nhạc có lẽ không sánh được như của Napster trước đây và những dịch vụ hiện nay đem đến cho người dùng nhiều nguy hiểm hơn so với các mạng ngang hàng lúc trước. Cả ba dịch vụ kể trên đều sử dụng kỹ thuật tiên tiến có tên là swarming, cho phép các phần của tập tin có thể được tải về từ nhiều nguồn khác nhau và ngay lập tức lại được đưa ngược lên mạng. Kết quả là người dùng tải về nhanh hơn và nhạc/phim số đó nhanh chóng xuất hiện ở mọi nơi.

    Còn có một số "mánh" khác để lấy cắp nhạc/phim số, đó là các nhóm tin Internet (newsgroup). Nổi tiếng nhất là Usenet đưa ra cả một "bảo tàng" về nhạc, phim và phần mềm với tốc độ kết nối có thể vượt qua các dịch vụ ngang hàng tên tuổi khác.

    Trước đây, sử dụng newsgroup khá khó khăn, cộng với việc ISP thường giới hạn băng thông nên việc đánh cắp phim/nhạc trên mạng chưa thật phổ biến. Bây giờ điều này đã thay đổi, cụ thể là việc xuất hiện nhiều phần mềm dễ dùng như chương trình đọc tin Xnews. Qua các chương trình này, người dùng có thể truy cập vào nội dung trong newsgroup dễ dàng hơn việc vào thẳng các mạng ngang hàng để lấy nhạc/phim.

    Nhưng ngay cả khi newsgroup trở nên phổ biến, tạo thuận lợi cho việc buôn bán bất hợp pháp thì việc này vẫn còn nằm trong "ánh sáng" và có thể theo dõi được. Chính các mạng riêng được thiết lập bởi những tay "buôn lậu số" mới khó theo dõi hay xác định được số lượng người dùng.

    Làm căng hay buông xuôi

    Một tin vui cho nền điện ảnh Mỹ là những nỗ lực ròng rã 2 năm qua của các hãng nhạc/phim chống tình trạng ăn cắp nội dung số đã thuyết phục được người dùng ủng hộ. Một bản báo cáo từ Pew Internet Project cho thấy số người tải tập tin nhạc từ các dịch vụ hợp pháp như ITunes và Musicmatch tăng từ 18 triệu vào tháng 12/2003 lên 23 triệu vào tháng 2/2004 và người dùng hợp pháp chỉ ở con số 17%. Và số liệu của ComScore cũng cho thấy, chỉ riêng ở Mỹ vào tháng 3 vừa qua, đã có 11 triệu người ghé thăm 6 dịch vụ mua bán nhạc hợp pháp lớn nhất trên mạng.

    Trước đây, những người làm dịch vụ bán nhạc/phim trên mạng có thể nản lòng vì tình trạng ăn cắp. Nhưng những chiến dịch chống ăn cắp nhạc/phim khá quyết liệt của Hollywood cũng làm họ e ngại khách hàng giảm sút. Theo nghiên cứu của Pew, các hành động hợp pháp của Hiệp Hội Ghi Âm Mỹ (RIAA) có thể khiến những người dùng lần đầu ngần ngại không dám sử dụng các dịch vụ hợp pháp. Khoảng 60% trong số họ sẽ không bao giờ thử tải về, cũng không muốn đi đến bất kỳ nguồn nào khác để tải nhạc về cho dù nguồn đó có hợp pháp hay không vì lo ngại luật pháp.

    Các đơn kiện về việc ăn cắp nội dung số được truyền bá rộng rãi không chỉ là lý do duy nhất khiến người dùng ngần ngại khi họ muốn mua nhạc/phim số. Thật khó để nói rằng cái nào tốt, cái nào xấu. Vài dịch vụ âm nhạc hợp pháp như Wippit của Anh Quốc, dùng cùng công nghệ ngang hàng, đã đánh bại được các dịch vụ bất hợp pháp như Kazaa. Trong khi Allofmmp3.com của Nga cũng có một thư viện âm nhạc với giá khá rẻ, nhưng bản quyền của nó dựa trên luật bản quyền của Nga nên người dùng khác quốc gia cũng có thể vi phạm bản quyền.

    Cuộc chiến không hồi kết

     

     

     

     

     

    PHẦN MỀM CŨNG CHUNG CON THUYỀN VỚI NHẠC/PHIM SỐ
    Hollywood không còn đơn thương độc mã chống lại vấn đề trộm cắp trên mạng. Công nghiệp phần mềm cũng đang phải đương đầu với mối đe dọa ngày càng lớn mạnh của những kẻ cắp. Chúng tống thư rác cho người dùng liên tục để tiếp thị những bản sao chép phần mềm rẻ, hay chỉ là "cái khung" của những phần mềm phổ biến từ các hãng Adobe, Intuit và Microsoft.
    Các e-mail này phần lớn đến từ Đông Âu. Nội dung thư rác thường mô tả những bản copy này là chỉ nhằm mục đích "sao lưu", nhưng theo tổ chức BSA thì các lý lẽ đó là vi phạm luật bản quyền: một số trang web không nói rõ là người mua sẽ có bản quyền phần mềm đó, hoặc nhiều trang web lại cung cấp cho người dùng công cụ bẻ khóa (crack) để chống tính năng bảo vệ bản quyền của phần mềm. Hầu hết các trang web này đều chỉ tồn tại khoảng 12 tháng rồi biến mất. BSA và nhiều nhóm tương tự rất khó đối phó với việc ăn cắp phần mềm ở ngoài nước Mỹ. Vì thế việc chia sẻ qua mạng ngang hàng là công cụ tuyệt vời của kẻ cắp.

     

    Mặc dù việc chia sẻ tập tin trên mạng ngang hàng bất hợp pháp đã giảm, nhưng RIAA, Motion Picture và BSA (Business Software Alliance) vẫn tiếp tục đưa ra những dự đoán thất thu khi tình trạng đánh cắp nội dung số trên mạng lẫn offline vẫn diễn ra. Ví dụ, BSA vẫn mất gần 29 tỉ USD trong năm 2003 do phần mềm bị đánh cắp được cài đặt trên các PC khắp toàn cầu. Ngành công nghiệp âm nhạc tố cáo rằng việc đánh cắp, chia sẻ tập tin và nhạc trên mạng đã làm giảm doanh thu bán ra ở Mỹ, từ con số cao nhất là 14.6 tỉ USD trong năm 2000 xuống còn 11.9 tỉ USD trong năm 2003. Còn gì nữa, khi đường truyền ngày càng tốt hơn, đặc biệt là ở khu vực châu Á, thì những nhóm kinh doanh này không thể trông chờ ở một tương lai xán lạn hơn.

    Băng thông rộng hiện ở đâu cũng có đã tạo điều kiện cho việc đánh cắp không chỉ nhạc số mà còn các nội dung số khác, cụ thể là phim và game. Vậy những nhóm chống đánh cắp sẽ phản ứng như thế nào? Họ sẽ củng cố hơn nữa về mặt pháp luật và về công nghệ bảo vệ bản quyền số, như dự luật Inducing Infringement of Copyright Act (S 2560, find.pcworld.com/43966). Dù vậy, những cố gắng đưa ra các bộ luật chống ăn cắp bản quyền số sẽ luôn là trò chơi mèo vờn chuột, đặc biệt đối với các nhà cung cấp phần mềm ngang hàng ở ngoài nước Mỹ. Với Gnutella, một chương trình ngang hàng nguồn mở phổ biến, là mạng phân phối nội dung số rất mạnh, việc chia sẻ tập tin trên mạng ngang hàng sẽ không bao giờ biến mất.

    Hỗ trợ luật mới, ngành công nghiệp giải trí và máy tính đang mang đến những công nghệ mới, điền thêm vào bảng bảo vệ nội dung số. Một trong những công cụ này là Windows Media Digital Right Management 10 của Microsoft, trước đây có tên mã là Janus. Mặc dù trên danh nghĩa là để tạo thuận lợi cho việc tải nội dung từ Internet về một cách an toàn từ các dịch vụ đăng ký lên các máy nghe nhạc, nhiệm vụ của chương trình này được mở rộng hơn. Janus gồm một đồng hồ thời gian thực được bảo vệ trong đĩa nhạc/phim số chỉ cho phép chơi được sau khi xác định bản quyền hợp pháp. Microsoft cũng có một số thành viên ủng hộ; dự kiến một số thiết bị và đĩa số tương thích sẽ ra mắt trong năm nay.

    Phần mềm của Microsoft cũng có thể làm việc với cơ chế quản lý bản quyền số DRM (Digital Rights Management) khác có tên là Advanced Access Content System (AACS). AACS có ý định dùng thế hệ đĩa quang tiếp theo như Blu-ray và HD-DVD. AACS đang trong giai đoạn phát triển và có thể hoạt động với công nghệ DRM hiện thời; nó có thể cho người dùng sao chép một đĩa lên trên một server ở nhà hay chép lên thiết bị nghe nhạc cầm tay. AACS được các hãng phim ảnh tên tuổi như Disney, Warner Brothers và một số hãng máy tính lớn như IBM, Intel, Microsoft và Sony ủng hộ.

    FCC (Federal Communications Commission) gần đây cũng ủng hộ công nghệ bảo mật truyền hình số của TiVo, cho phép chia sẻ nội dung số được truyền hình số (DTV) qua Internet. Nó cho phép người dùng TiVo gửi chương trình truyền hình số do người dùng ghi lại miễn phí qua Net đến các hộp TiVo hay PC mà người dùng đó đăng ký.

    Việc chia sẻ tập tin vẫn còn đó và song hành với nó vẫn là các công nghệ DRM mới ra sức quản lý. Liệu chúng có đem lại lợi ích gì cho người dùng không, hay là vẫn ở tình trạng nửa chìm, nửa nổi như hiện nay?

    PC World Mỹ 10/2004
     

    ID: A0410_11