• Thứ Ba, 17/08/2010 11:22 (GMT+7)

    Quyền riêng tư liệu còn an toàn?

    Phương Nga
    Hãy nên biết về các mối đe dọa chính liên quan đến quyền riêng tư của bạn từ các mạng xã hội cho đến những mẫu quảng cáo trên mạng.

    Một cư dân mạng cho biết tháng 5 vừa rồi đã chào tạm biệt 1251 người bạn trên Facebook khi tự xóa tài khoản của anh ấy để phản đối chính sách về quyền riêng tư đang dần bị xói mòn trên các mạng xã hội. Từ Facebook cho đến các nhà quảng cáo đều có thể tiết lộ danh tính của bạn cho các cửa hàng trực tuyến, các phiên đấu giá và thậm chí cho cả “người lạ” mà họ hoàn toàn có thể theo dõi bạn. Việc sử dụng công nghệ và Internet khiến các vấn đề riêng tư dễ bị xâm phạm và trở thành tâm điểm trong thời gian gần đây.

    Ông Jeffrey Chester, Giám đốc trung tâm về tính dân chủ trên mạng CDD (Center for Digital Democracy - là tổ chức phi lợi nhuận có chức năng đẩy mạnh tính riêng tư và ngôn luận trên mạng), cho biết vấn đề riêng tư không còn giống như cách đây một năm. Trước đây họ không lo ngại việc các nhà quảng cáo đặt cookie vào máy tính người dùng nhưng nay lại khác. Trong xu hướng ngày nay, việc kiểm soát quyền riêng tư khó khăn hơn so với một năm trước đó. Dưới đây là một số mối đe dọa về quyền riêng tư trên mạng.

    Các mạng xã hội

    Có phải các mạng xã hội sẽ là điềm báo về khả năng chấm dứt quyền riêng tư trên mạng? Nhiều người dùng từng là thành viên của Facebook gần đây đã xóa tài khoản Facebook để phản đối chính sách về quyền riêng tư. Với hơn 450 triệu người sử dụng, Facebook cũng là tiên phong cho các mạng xã hội khác về quyền riêng tư của người dùng.

    Việc trao đổi những câu chuyện nhỏ và các hình ảnh trên Facebook đã khiến nhiều người “nghiện” trang xã hội này hơn. Nhưng qua nhiều năm, người dùng bắt đầu nhận thấy rằng các thông tin cá nhân của họ đã bị chia sẻ đến nhiều người “lạ”, đó là các nhà quảng cáo. Trong tháng 5 vừa qua, Facebook đã đưa ra một số thay đổi về chính sách riêng tư và lần này lại càng tiết lộ nhiều dữ liệu cá nhân hơn nữa cho các nhà tiếp thị.

    Đầu tiên, Facebook đã lấy chương trình Instant Personalization làm thí điểm, cho phép các đối tác trang web của Facebook có thể truy cập dữ liệu và chỉnh sửa nội dung quảng cáo hợp với ý thích của bạn. Một khi Instant Personalization được kích hoạt, thông tin Facebook của bạn có thể bị lộ khi bạn đến các trang web đối tác như Docs.com của Microsoft, Pandora và Yelp. Khi chương trình này ra mắt vào tháng 4, Facebook đã tự động kích hoạt nó cho tất cả tài khoản của người dùng. Tuy nhiên, nhiều người dùng đã phản ứng mạnh mẽ và buộc Facebook phải xem lại chính sách. Hiện tại, Instant Personalization chỉ còn là tùy chọn do người dùng thiết lập.

    Thực tế từ trước đó, Facebook cũng đã bị công kích dữ dội. Vào năm 2007, khi trang này giới thiệu về Beacon, là một hệ thống quảng cáo để theo dõi các hoạt động của người dùng trên 44 trang web của đối tác Facebook và thông báo mọi hoạt động của bạn cho bạn bè trên Facebook. Điều này làm nhiều người không đồng tình do đã ảnh hưởng quyền cá nhân. Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành của Facebook, đã nhanh chóng xin lỗi và chuyển công cụ Beacon sang thành tính năng tùy chọn.

    Marc Rotenberg, Giám đốc của Trung tâm bảo vệ quyền riêng tư điện tử EPIC (Electronic Privacy Information Center), cho biết Facebook dường như muốn hạ thấp cơ chế về quyền riêng tư cho người dùng của họ. Cũng vào tháng 5, EPIC và 14 tập đoàn tiêu dùng đã kiện hành động của Facebook đến Ủy ban thương mại liên bang Mỹ (FTC). EPIC cáo buộc Facebook đã gian lận trong quy tắc hoạt động kinh doanh do trang xã hội này đã tiết lộ những thông tin riêng tư đưa lên công cộng.

    Google Buzz, mạng xã hội của Google, cũng đã gặp phải vấn đề về quyền riêng tư. Buzz cũng đã để lộ danh sách những người thường xuyên truy cập vào các danh sách email người dùng hồi đầu năm nay.

    Các mạng xã hội đã buộc người dùng phải cân nhắc về tính riêng tư, nơi mà thông tin cá nhân quá dễ dàng chia sẻ với công cộng. Một luật sư nhận xét mạng xã hội phải làm cách nào để bảo đảm từng cá nhân có thể kiểm soát được thông tin của chính họ.

    Mặc dù thời điểm này Facebook từ chối tiếp xúc với báo giới nhưng họ cũng ra thông cáo rằng Facebook và những trang xã hội khác đều muốn làm rõ quyền của người dùng về thông tin nào cần chia sẻ, khi nào chia sẻ và chia sẻ với ai. Facebook cũng cho hay sự phản hồi và cách đánh giá của người dùng là cách tốt nhất để giải quyết vấn đề.

    Thu thập dữ liệu

    Việc tạo hồ sơ “số” cho riêng mình rất dễ dàng trên Facebook hoặc Google Buzz và bạn cũng có thể tự mở một “cửa hiệu” cho riêng mình trên LinkedIn. Các nhà tiếp thị sẽ rất quan tâm đến các thông tin về sở thích của bạn. Liệu những thông tin ấy trên Facebook có bị các tổ chức tín dụng, các nhà cung cấp dịch vụ y tế hoặc những chủ doanh nghiệp trong tương lai của bạn soi mói hay không?

    Một số công ty, chẳng hạn như Rapleaf có trụ sở tại California cho biết họ đang hợp tác với các viện tài chính để vận hành cơ sở dữ liệu chứa các địa chỉ email nhằm thu thập thông tin của khách hàng dựa trên những thông tin được chia sẻ trên các mạng xã hội.

    Joel Jewitt, Phó chủ tịch phát triển kinh doanh của Rapleaf, cho biết công ty đã kết hợp với bộ phận tiếp thị của họ, không phải bộ phận cấp tín dụng, để hướng các dịch vụ tài chính đến ngân hàng.

    Rapleaf chỉ là một trong số nhiều hãng, từ Acxiom đến Unbound Technology, đã dùng các mạng xã hội để thu thập thông tin.

    Thăm dò qua mẫu quảng cáo

    Với các nhà hoạt động về quyền riêng tư thì những nhà quảng cáo trực tuyến thường rất thông minh khi nắm bắt các vấn liên quan đến lợi ích của họ. Hiện có 2 khuynh hướng đang nổi lên trong hoạt động quảng cáo khiến các tổ chức bảo vệ quyền riêng tư phàn nàn.

    Thứ nhất là các nhà quảng cáo sẽ kết hợp các dữ liệu trực tuyến và các dữ liệu ngoại tuyến (offline) để hình thành các hồ sơ số của những người truy cập web. Các công ty như BlueKai, DataLogic và Nielson đang hợp tác với các nhà quảng cáo trực tuyến để giúp họ tiếp cận người sử dụng Internet cùng với những quảng cáo dựa trên các hành vi và số liệu về nhân khẩu học được lấy từ thực tế. Các nhà quảng cáo chỉ chú trọng sử dụng các thông tin có thể xác định, không mang tính cá nhân và đối tượng sẽ không bao giờ được xác định bằng tên mà sẽ phân thành những nhóm nhỏ theo nhân khẩu học. Ví dụ, muốn cho xuất hiện một thanh quảng cáo gồm thông tin cụ thể như bà mẹ có 3 con nhỏ, 34 tuổi, thu nhập 120.000USD, làm việc 4giờ/tuần cho một câu lạc bộ thẩm mỹ, là điều dễ dàng.

    Mối liên kết giữa thế giới trực tuyến và thế giới hiện thực (offline) thường thông qua địa chỉ email công việc của bạn. Địa chỉ email này lại có thể tạo 1 liên kết đến một hồ sơ tổng hợp những hoạt động trực tuyến của bạn từ các trang như các mạng xã hội. Bằng cách tham khảo chéo địa chỉ email này, các nhà quảng cáo có thể hiển thị quảng cáo theo đúng thói quen chi tiêu của bạn.

    Xu hướng thứ hai là công nghệ gắn quảng cáo thời gian thực, cho phép các nhà quảng cáo như Google và Yahoo có thể theo dõi người sử dụng trực tuyến và cung cấp các quảng cáo tùy biến của bên thứ ba nhanh như chớp.

    Cách thức vận hành của công nghệ này là: Khi bạn lướt web từ trang này qua trang khác, các nhà quảng cáo đặt quảng cáo thời gian thực để có quyền hiển thị một quảng cáo hợp với hoạt động trực tuyến của bạn lúc ấy. Ví dụ, nếu tìm mua một chiếc máy ảnh số SLR của Nikon, bạn có thể thấy một quảng cáo của đối thủ là dòng sản phẩm Canon DSLR ở trang kế tiếp mà bạn truy cập. Nếu bạn muốn mua máy Canon, các nhà quảng cáo sẽ đặt quảng cáo tiếp theo trong tích tắc để hiển thị về ống kính tương thích với máy ảnh đó.

    Các nhà quảng cáo có thể theo dõi bạn từ trang này sang trang khác chỉ khi các trang này có cùng một nhà quảng cáo. Ví dụ, DoubleClick của Google cung cấp các quảng cáo đến hàng nghìn địa chỉ web hàng đầu. Chương trình đặt quảng cáo thời gian thực này gọi là DoubleClick Ad Exchange.

    Hai khuynh hướng

    Hai khuynh hướng quảng cáo trực tuyến nói trên tạo ra những chiến lược quảng cáo hiệu quả là điều không quá bất ngờ. Tuy nhiên, các nhà hoạt động về quyền riêng tư cho rằng quảng cáo đã đi quá xa và những nhà quảng cáo đang theo dõi người sử dụng một cách không công bằng và họ đang thu lợi từ dữ liệu của người sử dụng.

    Ông Ed Mierzwinski thuộc tổ chức nghiên cứu về mối quan tâm cộng đồng PIRG (Public Interest Research Group) nhận định người sử dụng sẽ bị sốc khi biết được các công ty có thể ngay lập tức kết hợp các thông tin trực tuyến của họ với các dữ liệu ngoại tuyến mà họ không hề biết.

    Jeffrey Chester của CDD cho rằng loại hình quảng cáo này giống như kiểu quảng cáo “cơm tù”, buộc người dùng phải chọn.

    CDD, PIRG đã yêu cầu Ủy ban thương mại Liên bang Mỹ xem xét các mạng quảng cáo như Google và Yahoo. Các tổ chức này cũng nỗ lực để tìm kiếm tính minh bạch hơn trong các quảng cáo và tìm kiếm một loại hình mới để khách hàng có thể lựa chọn.

    Theo Ponemon Institute, hãng nghiên cứu về quyền riêng tư, các nhà quảng cáo khá nhạy cảm trước những lo ngại về vấn đề quyền riêng tư. Ponemon cho rằng những lo lắng này đã khiến các nhà quảng cáo sử dụng quảng cáo theo nhu cầu thấp hơn 75% so với điều họ mong muốn.

    Scott Meyer, Chủ tịch của Better Advertising, nhận định tính minh bạch là yếu tố then chốt cho các nhà quảng cáo. Ông cho biết nền công nghiệp quảng cáo đã nỗ lực tránh những quy định của chính phủ bằng cách phát triển những chương trình tự quy định. Một chương trình trong số đó là dùng các biểu tượng minh bạch: Nhấn chuột vào một biểu tượng trên một mẫu quảng cáo và biểu tượng ấy sẽ cho biết quảng cáo đó có sử dụng số liệu về nhân khẩu học và dữ liệu về hành vi hay không.

    Better Advertising cũng đưa ra một trình duyệt có tên Ghostery (www.ghostery.com), cho phép cảnh báo người sử dụng về các đối tượng đang theo dõi bạn. Chrome, Firefox và Internet Explorer cũng hỗ trợ các add-on nhưng không có chức năng chặn chương trình, ngoại trừ Chrome.

    Theo dõi qua các thiết bị di động

    Nếu không quản lý được điện thoại thông minh (smartphone) hỗ trợ GPS hay các dịch vụ định vị, bạn chỉ có thể tự đổ lỗi cho mình. Đây là các lý do:

    Các mạng xã hội di động như Foursquare, Gowalla và Loopt được thiết kế giúp bạn bè có thể biết bạn đi đến cửa hàng, nhà hàng và địa chỉ mua sắm nào. Các trình ứng dụng di động của iPhone và Android thì sử dụng thông tin về xác định vị trí. Facebook sẽ giới thiệu các tính năng chia sẻ về vị trí cũng dễ dàng như cập nhật tình trạng cá nhân vào cuối mùa hè năm nay.

    Các dịch vụ này làm cho những nhà hoạt động ủng hộ việc bảo vệ quyền riêng phải khuyến cáo người sử dụng nên cẩn thận khi chia sẻ thông tin. Tháng 2 vừa qua, các tổ chức bảo vệ quyền riêng tư đã yêu cầu các nhà làm luật giới hạn mức độ dành cho những nhà quảng cáo lấy thông tin của người sử dụng. Họ cho rằng các hướng dẫn về quyền riêng tư đã quá lỗi thời.

    Áp lực quyền riêng tư

    Đối với các dịch vụ vị trí địa lý tính điểm cho các thành viên nào hiển thị vị trí của họ, như Foursquare, cũng đang làm người dùng lo ngại. Peter Eckersley, trưởng nhóm công nghệ của Electronic Frontier Foundation, cho biết bạn nên cân nhắc liệu có hay không thông báo vị trí của bạn đến mọi người.

    Mục tiêu quảng cáo di động

    Một số chuyên gia khác lo lắng về việc các nhà quảng cáo đang ráo riết thâm nhập vào ngành công nghiệp tiếp thị trực tiếp trên thiết bị di động. Mạng xã hội di động Loopt cho biết công ty đang phát triển một dịch vụ, họ sẽ tung ngay quảng cáo vào điện thoại người dùng khi người đó vừa bước chân vào một cửa hàng nào đó. Công ty cũng cho biết các nhà quảng cáo đang muốn gây ảnh hưởng đến quyết định mua sắm của khách hàng.

    Các trình ứng dụng trên smartphone và những thiết bị di động có khả năng định vị trí, ví dụ như iPad cũng đang làm các nhà hoạt động về quyền riêng tư cảm thấy lo ngại. Chester của CDD cho rằng với sự trợ giúp của công nghệ GPS, mỗi nhà quảng cáo đều biết bạn đang ở đâu và đang làm gì trên điện thoại của bạn. Các trình ứng dụng di động, thậm chí sách điện tử, cũng sẽ biết được bạn đang ở gần cửa hàng, nhà hàng nào hoặc bạn đang cách phòng khám bao xa.

    Trong tương lai, quyền riêng tư sẽ thế nào? Liệu tất cả chúng ta sẽ đồng ý với Mark Zuckerberg, Giám đốc điều hành của Facebook, đã có một phát biểu nổi tiếng trong năm 2009 là thời đại của quyền riêng tư đã chấm dứt? Meyer của Better Advertising vẫn tin rằng việc có ai đó đang theo dõi sẽ bị xua tan khi mà sự phát triển của công nghệ cho phép người sử dụng kiểm soát tốt hơn các quyền riêng tư của chính họ và đồng thời tính minh bạch của các dịch vụ cũng tăng lên. Có lẽ đến lúc đó, chúng ta sẽ có được cảm giác an toàn hơn.

    PCWorld Mỹ 7/2010

    ID: A1007_12