• Thứ Tư, 04/08/2004 05:07 (GMT+7)

    Liên Hiệp Quốc Xếp Hạng Về Chính Phủ Điện Tử

    Có phải Việt Nam đứng thứ 90/191? trên cả Trung Quốc và Thái Lan

    Đầu tháng 11/2003, các phương tiện thông tin đại chúng đưa tin: trong xếp hạng Chính Phủ Điện Tử (CPĐT) năm 2003 của Liên Hiệp Quốc (LHQ), Việt Nam ở vị trí 90/191 nước, trên cả Trung Quốc và Thái Lan. Việt Nam có điểm số E-Gov Index là 1,10, trong khi đó Trung Quốc có điểm số 1,04 (xếp thứ 93) và Thái Lan có điểm số 0,94 (xếp thứ 103).

    Mở đầu cho thông tin này là bản tin của BBC ngày 7/11/2003: “Chính phủ điện tử của Việt Nam ở đâu?”. Ngày 8/11/2003, báo Tuổi Trẻ (TP.HCM) đưa tin tương tự, và sau đó tin của BBC và Tuổi Trẻ được hàng loạt các phương tiện thông tin đại chúng như Đài Tiếng Nói Việt Nam, UNDP Việt Nam, Thời Báo Kinh Tế Việt Nam, VNExpress, VDC Media, VietnamNET, VNPT... và các website, báo chí địa phương đăng lại.

     


    Báo cáo năm 2001

    Báo cáo năm 2003

    Kết quả xếp hạng trên khá bất ngờ. Nhiều người vui vì dường như các cố gắng của chúng ta thời gian qua trong việc tin học hoá quản lý hành chính nhà nước đã được ghi nhận. Trả lời phỏng vấn của BBC, một quan chức Việt Nam phát biểu: “Theo tôi, đây là một tin mừng. Bản thân tôi là người làm trong lĩnh vực CPĐT thì đây cũng là điểm tự hào cho bản thân tôi và các đồng nghiệp”. Tuy nhiên nhiều người vẫn băn khoăn - chẳng lẽ chúng ta lại khá như vậy?

     

    Rất Tiếc, BBC Đưa Tin Nhầm

     

    Báo cáo năm 2003 của LHQ có tên là E-Government at the Crossroads, dày trên 230 trang được công bố lần đầu tiên ở Diễn Đàn Toàn Cầu lần thứ 5 về Đổi Mới Chính Phủ tại Mexico City chiều ngày 4/11/2003. Đây cũng là một trong các tài liệu chuẩn bị cho Hội Nghị Thượng Đỉnh về Xã Hội Thông Tin sẽ được LHQ tổ chức tại Geneva vào đầu tháng 12/2003. Cũng trong ngày 4/11/2003, LHQ phát hành thông cáo báo chí số PI/1519 liên quan đến bản báo cáo này.

    Ba ngày sau - ngày 7/11/2003 - bản tin tiếng Việt của đài BBC đưa tin về báo cáo này, thông tin chi tiết về thứ hạng 90/191 của Việt Nam, có so sánh với Thái Lan cùng ý kiến đánh giá của một số chuyên gia. Trên Website của BBC khi đưa tin còn có địa chỉ Internet của báo cáo LHQ. Rất tiếc, đây lại là địa chỉ của báo cáo Benchmarking E-Government: A Global Perspective dày 80 trang công bố năm 2001! Như vậy, BBC đã sai ở chỗ: tin thì nói về bản báo cáo 2003,  nhưng lại trích số liệu của báo cáo 2001. Lý do nhầm có lẽ là ở thời điểm BBC đưa tin, báo cáo năm 2003 của LHQ phổ biến khá hạn chế, thậm chí nếu muốn mua (với giá 55 USD) cũng phải là thành viên có quyền truy cập mới được phép đăng ký. Còn lầm lẫn của báo chí Việt Nam là do đưa tin lại, hoặc đã tham khảo tài liệu cũ do BBC “chỉ dẫn”.

     

    Vì sao năm 2001 Việt Nam xếp hạng cao hơn Thái Lan và Trung Quốc?

     

    Trong báo cáo năm 2001, vị trí của Việt Nam là 90/191, quả thực cao hơn Trung Quốc và Thái Lan. Số liệu này cũng đã được công bố trong “Báo cáo toàn cảnh CNTT” của Hội Tin Học TP. HCM và trong Niên Giám CNTT 2003 do Thế Giới Vi Tính - PC World Việt Nam và Hội Tin Học TP. HCM phát hành, chi tiết  như sau:

    Trong 10 chỉ số, Việt Nam chỉ hơn Trung Quốc và Thái Lan duy nhất chỉ số cuối cùng là tỷ lệ phần trăm dân sống ở thành thị. LHQ đánh giá chỉ số này quan trọng có lẽ vì cho rằng dân thành thị đông thì mức độ văn minh cao hơn, khả năng triển khai CPĐT dễ dàng hơn! Nhờ chỉ số này, điểm tổng hợp của Việt Nam cao hơn Trung Quốc và Thái Lan.

     

    Thứ hạng cpđt của việt nam năm 2003 là bao nhiêu?

    Thứ hạng của Việt Nam trong báo cáo của LHQ năm 2003 là 97/173 với E-Gov Index là 0,357 (điểm tối đa là 1, quốc gia có điểm cao nhất là 0,927, quốc gia có điểm thấp nhất là 0,009). Trong 191 nước, chỉ 173 nước được xếp hạng do gần 20 nước chưa có Web nên không đưa vào bảng xếp hạng chung.

     

    Trong bảng xếp hạng 2003, Thái Lan xếp thứ 56/173 (0,446 điểm), Trung Quốc xếp thứ 74/173 (0,416 điểm) - ở vị trí cao hơn hẳn so với Việt Nam. Nếu tính trong các nước ASEAN + 3 (thêm cả Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc) thì thứ hạng CPĐT năm 2003 như sau:

    Chúng ta có thể thấy trong 2 năm qua, có rất nhiều thay đổi trong thứ hạng CPĐT của các nước. Các quốc gia khu vực châu Âu, châu Mỹ đã triển khai CPĐT rất mạnh, vươn lên các vị trí hàng đầu và đẩy Singapore từ vị trí thứ 4 xuống vị trí thứ 12. Tuy nhiên nhiều quốc gia trong khu vực ASEAN+3 cũng cải thiện rất tốt vị thế của mình như Hàn Quốc từ vị trí thứ 16 lên vị trí thứ 13, Nhật Bản từ 28 lên 18, Philippines từ 69 lên 33, Malaysia từ 60 lên 43, Thái Lan từ 103 lên 56, Indonesia từ 76 lên 70 và Trung Quốc từ 93 lên 74. Riêng 4 nước Việt Nam, Myanma, Campuchia và Lào thì tụt hạng và đang ở tốp sau - một vị thế không có gì đáng để lạc quan!

     

    LHQ xếp hạng như thế nào?

    Năm 2003 phương thức xếp hạng được thay đổi. E-Gov Index năm 2003 tính dựa vào giá trị trung bình của 3 chỉ số: độ đo Web (Web Measure), chỉ số viễn thông (Telecom Index) và chỉ số nhân lực (Human Capital Index). 

    Chỉ số Web Measure dựa trên 3 yếu tố:

    - Có trang Web chính thức của chính phủ.

    - Mức độ dịch vụ cung cấp trên các trang Web chính phủ (theo 3 mức cao dần: cung cấp thông tin; có giao tiếp; có giao dịch).

    - Các dịch vụ Web trong 5 lĩnh vực then chốt: giáo dục, y tế, lao động/nhân sự, dịch vụ phúc lợi xã hội và dịch vụ tài chính. 

    Chỉ số Human Capital Index (chỉ số nguồn nhân lực) năm 2003 không còn là chỉ số phát triển con người của LHQ nữa mà chính là chỉ số giáo dục (Education Index) - một thành phần được UNDP tính trong các báo cáo phát triển con người hàng năm. Chỉ số này được tính từ 2 yếu tố:

    - Tỷ lệ người trên 15 tuổi biết đọc biết viết.

    - Tỷ lệ trẻ em trong tuổi đến trường được nhập học trong năm.

    Giá trị Human Capital Index được tính từ giá trị trung bình của 2 tỷ lệ trên, trong đó tỷ lệ người trên 15 tuổi biết đọc biết viết tính hệ số 2. Các yếu tố khác liên quan đến mức sống như GDP, tỷ lệ dân sống ở thành thị  không còn được tính đến như trong báo cáo xếp hạng năm 2001 nữa.

    Chỉ số viễn thông được tính dựa vào 6 số liệu của mỗi nước liên quan đến:

    - Số PC/1.000 dân (PC Index)

    - Số người dùng Internet/1.000 dân (Internet Index)

    - Số dân Online/1.000 dân (Online Index)

    - Số đường điện thoại/1.000 dân (Telephone Index)

    - Số điện thoại di động/1.000 dân (Mobiphone Index)

    - Số TV/1.000 dân (TV Index)

    Chỉ tiêu về Internet Host/10.000 dân không còn được tính đến nữa. Với mỗi chỉ tiêu trong 6 chỉ tiêu cụ thể trên, đối với mỗi quốc gia sẽ tính ra một con số nằm trong khoảng từ 0 đến 1 theo công thức Index = (GiaTriThucTe – GiaTriMIN)/(GiaTriMAX-GiaTriMIN), sau đó 6 con số Index này được tính trung bình ra giá trị Telecom Index, trong đó 2 tiêu chí điện thoại di động và TV tính hệ số 1, còn lại tính hệ số 2. Trong năm 2003, các giá trị MIN đều bằng 0, còn giá trị MAX cho từng chỉ số được lấy từ bảng sau:

     

    Khả năng tăng hạng CPĐT Việt Nam

    Trong các năm tới, nếu cách tính E-Gov Index của LHQ không thay đổi thì để tăng giá trị này cần quan tâm đến cả 3 yếu tố thành phần: Web Measure, Human Capital Index và Telecom Index. Nếu tính đây như 3 “môn” thì điểm trung bình 3 môn năm 2003 của Việt Nam là 0,357/1,0, tức 3,57/10.

    Giá trị Web Measure của Việt Nam là 0,183 (xếp thứ 98/173).

    Giá trị tổng hợp của Telecom Index cho Việt Nam là 0,048 (xếp thứ 115/191).

    Giá trị Human Capital Index là 0,84, cùng 5 nước khác có cùng chỉ số xếp thứ hạng từ 76 đến 81, được tính từ:

    - Tỷ lệ người trên 15 tuổi biết đọc biết viết: 93,4%

    - Tỷ lệ trẻ em trong tuổi đến trường được nhập học trong năm: 67%

    Giá trị E-Gov Index 0,357 là trung bình cộng của 3 con số Web Measure (0,183), Telecom Index (0,048) và Human Capital Index (0,84). Nếu so sánh trong các nước khối ASEAN+3, 3 giá trị trên như ở bảng sau:

    Trong 3 môn kể trên, Việt Nam được xếp loại giỏi trong môn Human Capital Index (điểm số 0,84, tức 8,4/10) – tuy nhiên vẫn cùng 5 nước khác xếp hạng từ 76 đến 81. Số liệu mới nhất trong năm 2003 cho biết chỉ số Human Capital Index của Việt Nam giảm chỉ còn 0,83, trong khi Thái Lan tăng lên 0,88. Chỉ số này nói chung khó có thay đổi lớn trong vài năm tới. Hai môn khác Việt Nam có điểm quá thấp. Môn Web Measure được có 0,183, tức 1,83/10 điểm, còn môn Telecom thì còn tệ hơn: 0,048, tức 0,48/10 điểm. Một môn chưa được 2 điểm và một môn chưa được nửa điểm đã kéo điểm trung bình E-Gov Index của Việt Nam xuống thấp.

    Bộ Giáo Dục Đào Tạo trong mấy chục năm qua đã làm tốt công tác giáo dục phổ cập để đạt được điểm 8,4/10. Nếu cố gắng bằng cách tăng tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đến trường được đến trường hàng năm, phổ cập giáo dục đến cấp 2, cấp 3  thì trong một vài năm tới hy vọng có thể đạt ngưỡng 0,90.

     

    Năm 2004, hy vọng điểm môn Web Measure có thể tăng nhanh khi Chính Phủ, một số bộ ngành, một số tỉnh đã có trang Web chính thức. Tuy nhiên để đạt được điểm cao, sự hiện diện số đông các trang Web chính thức của các cơ quan chính phủ chưa đủ, mà còn phải làm thế nào chúng là các trang Web Chính Phủ thực sự chứ không chỉ giới hạn là trang tin điện tử. Để đạt điểm cao và dễ đánh giá, LHQ khuyến cáo là trên trang chủ cần ghi rõ tính chính thức của Website, ví dụ “đây là Website chính thức của Thủ Tướng”. Nội dung Website cần tập trung để tăng hàm lượng thông tin (e-information), mang tính tư vấn, hướng dẫn công dân – doanh nghiệp (e-consultation) và hỗ trợ công dân – doanh nghiệp ra quyết định (e-decision making). Các Website Chính Phủ Việt Nam hiện nay được đánh giá rất thấp về 2 yếu tố sau cùng. Trách nhiệm nâng cao điểm số môn Web Measure có lẽ thuộc về Ban 112 – tuy nhiên nếu quyết tâm thì đây là việc không quá khó, vì các tiêu chí của nó không tính trên đầu dân số như các chỉ tiêu của Telecom Index. Hy vọng đến năm 2005, chỉ số Web Measure của Việt Nam có thể đạt con số 0,4 - 0,5, tức gấp 2 - 3 lần hiện nay.

     

    Về chỉ số Telecom Index, kết quả xếp hạng năm 2003 dựa vào một số chỉ tiêu được tính từ năm 2002 và trong năm 2003, nhiều số liệu ở Việt Nam đã thay đổi. Ví dụ số người dùng Internet của Việt Nam trong tháng 9/2003 là 3,05%, tức 30,5 người dùng/1.000 dân, cao hơn con số 18,4 được dùng để tính E-Gov Index 2003. Tuy nhiên ngay cả con số này cũng mới chỉ bằng 1/20 so với quốc gia cao nhất. Hiện nay 53 nước có số người dùng Internet/1.000 dân lớn hơn 100, và 79 nước có số người dùng Internet lớn hơn 50/1.000 dân. Trách nhiệm nâng cao điểm môn Telecom thuộc về Bộ Bưu Chính Viễn Thông.  Đây là một việc không dễ, vì mặc dù tốc độ tăng trưởng của chúng ta khá cao, nhưng mức độ xuất phát lại rất thấp và dân số đông trên 80 triệu. Nếu đến năm 2005 các chỉ tiêu liên quan đến Telecom Index tăng gấp 3 - 4 lần so với số liệu năm 2002 (tức tăng trưởng gần 100% hàng năm) thì chỉ số này có thể đạt con số 0,15 – 0,3.

     

    Với triển vọng đó, năm 2005 Việt Nam có thể nâng chỉ số E-Gov Index  lên 0,45 – 0,50, cao hơn mức hiện nay của Trung Quốc (0,416) và Thái Lan (0,446). Mức 0,5 có thể được xếp vào Top 50, và 0,45 là mức xếp vào Top 55 theo xếp hạng năm 2003. Tuy nhiên trong 2 năm các quốc gia khác cũng thay đổi rất nhiều, và với quyết tâm cao để đạt được điểm số 0,45 – 0,5, hy vọng chúng ta có thể xếp vào Top 75, tuy nhiên không dễ gì vượt qua được Trung Quốc và Thái Lan.

     

    Lời Kết

    Đánh giá của LHQ năm 2003 cho chúng ta bức tranh khá rõ nét về mức độ xây dựng CPĐT của thế giới. Tất nhiên, thứ hạng dù do LHQ đưa ra thì cũng chỉ chính xác ở mức độ tương đối, nhất là khi ngay trong bản báo cáo của LHQ cũng có nhiều sai sót. Ví dụ để tính chỉ số Telecom Index, LHQ dùng cả chỉ tiêu ‘Số người dùng Internet’ (Internet User)/1.000 dân và chỉ tiêu ‘Số dân Online’ (Population Online)/1.000. Số liệu đầu lấy từ báo cáo thường niên của Liên Minh Viễn Thông Quốc Tế ITU, số liệu thứ 2 lấy từ NUA http://www.nua.ie/surveys/how_many_online), trong khi phần lớn số liệu của NUA đưa ra lại chính là số người dùng Internet dựa trên báo cáo của ITU từ năm 1999. Cũng trong báo cáo của LHQ, số liệu về Human Capital Index của một số quốc gia đưa ra là không hợp lý, ví dụ như một số nước có chỉ số này lớn hơn 100% như Micronesia (1,422), Tuvalu (1,030) - nhờ giá trị sai này nên Micronesia được xếp hạng E-Gov thứ 42 (!).

    Tuy nhiên qua báo cáo này chúng ta cũng có thể hình dung CPĐT ở Việt Nam hiện đang mạnh yếu ở điểm nào, đồng thời có thể học tập phương pháp luận đánh giá để định lượng mức độ tin học hoá quản lý hành chính nhà nước tại các tỉnh thành.

     

    Lê Truờng Tùng

    Chủ tịch hôi tin học Tp.HCM

     

    ID: B0312_8