• Thứ Tư, 31/10/2007 08:31 (GMT+7)

    TP.HCM: Thu hút và sử dụng lực lượng KHCN

    Ngày 30/10/2007, tại TP.HCM, sở Khoa Học Công Nghệ TP.HCM đã tổ chức toạ đàm về “Đổi mới cơ chế, chính sách thu hút, sử dụng lực lượng khoa học công nghệ (KHCN) trong và ngoài nước”.

    Chủ trì toạ đàm, PGS TS Phan Minh Tân, giám đốc sở KHCN TP.HCM cho rằng, lực lượng KHCN trên địa bàn TP.HCM đã góp phần xây dựng địa phương ngày một phát triển. Cơ chế đặt hàng các đề tài nghiên cứu có phát huy tác dụng. Trang web của sở KHCN TP.HCM mở diễn đàn cho các nhà khoa học… Tuy nhiên, còn nhiều vấn đề phải quan tâm. Từ cơ sở vật chất cho hoạt động KHCN, kinh phí nghiên cứu, ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đến môi trường cho nhà KH làm việc và cống hiến… đều chưa đạt yêu cầu. Chính quyền TP.HCM đã chủ trương đẩy mạnh thu hút, sử dụng lực lượng KHCN trong và ngoài nước và buổi toạ đàm lần này nằm trong chương trình thực hiện chủ trương đó.

    Đổi mới phải thông minh

    GS Hoàng Anh Tuấn

    GS Hoàng Anh Tuấn từ liên hiệp các hội KHKT TP.HCM đề nghị đổi mới thông minh, hợp tác linh hoạt và quan trọng nhất là phải cải thiện điều kiện làm việc cho các nhà KH. “Nghiên cứu chương trình của TP.HCM kỳ này, tôi rất mừng. Chúng ta không nói đến chế độ đãi ngộ cho các nhà KH kiểu như phân nhà cấp đất nữa mà là đến cơ chế khuyến khích nhà KH có sản phẩm nghiên cứu đem ra ứng dụng và đến việc “ăn chia trên sản phẩm". Vậy là công bằng”.

    Ông Tuấn cho biết, thực ra, hàng năm, Việt Nam nhập về đủ nhiều trang thiết bị dành cho nghiên cứu. Bế tắc nằm ở khâu tổ chức khai thác những trang thiết bị đó. “Trang thiết bị nghiên cứu rất đắt và đổi mới rất nhanh. Phải khai thác sớm mới có hiệu quả. Nhưng với phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia thì nhà khoa học vào đó để làm việc không dễ chút nào”, ông nói. Ông còn cho rằng sở KHCN TP.HCM có điều kiện để quản lý đến tận công trình của mỗi trí thức trên địa bàn, là nơi có khả năng tập hợp đội ngũ, quản lý được tiềm lực KHCN của cả TP.HCM nên vai trò của sở là rất quan trọng.

    TS Nguyễn Hữu Thiện: "Chúng ta phải sòng phẳng trong hoạt động KHCN...".

    TS Nguyễn Hữu Thiện nguyên là tổng cục trưởng tổng cục Tiêu Chuẩn – Đo Lường – Chất Lượng bộ KHCN, hiện là chủ tịch hội Các Phòng Thí Nghiệm Việt Nam Vinatest tha thiết đề nghị thực hành nguyên tắc “sòng phẳng” trong đời sống KHCN. Ông nêu một số vụ việc cụ thể nổi cộm trên báo chí thời gian gần đây mà ông cho rằng đã có nhiều phán xét và hướng giải quyết chưa công bằng (như nói nước tương không nguy hiểm bằng thuốc lá trong khả năng gây ung thư; đội mũ bảo hiểm quan trọng nhưng chưa bằng chống “say xỉn” trong cải thiện tình hình tai nạn giao thông; kẹt xe tại TP.HCM là vấn đề của TP.HCM, không phải vấn đề quốc gia…). “Chúng ta phải sòng phẳng với nhau, chính quyền chịu trách nhiệm đến đâu; nhà KH chịu trách nhiệm đến đâu và nhà báo chịu trách nhiệm thế nào!”, ông Thiện nói.

    Ông Phan Xuân Biên

    Ông Phan Xuân Biên, trưởng ban Tuyên Giáo Thành Uỷ TP.HCM phát biểu với tư cách một nhà khoa học (ông Biên là viện trưởng viện Nghiên Cứu KH Xã Hội): “Đến tận giờ, TP.HCM mới nêu vấn đề “thu hút và sử dụng lực lượng KHCN” kể cũng đã muộn!. Thực sự thì TP.HCM là nơi không cần trải chiếu đỏ, mọi người vẫn đổ về. Nhưng, quan trọng nhất là phải có môi trường và tạo điều kiện cho các nhà KH làm việc” – ông Biên nói.

    Ông Biên dẫn ví dụ: “Bác sĩ của Việt Nam rất giỏi, chữa trị được nhiều ca rất nan giải nhưng điều kiện làm việc và trang thiết bị, phương tiện y khoa… quá lạc hậu”. Ông Biên và một số đại biểu khác cùng cho rằng cơ chế đấu thầu đề tài nghiên cứu KH là không phù hợp với môi trường KHCN Việt Nam (các nhà KH gạo cội thường không tham gia, đấu thầu chỉ là hình thức, không thực chất)…

    Ông Dương Minh Tâm: "Lực lượng KHCN sẽ tập trung nhiều nhất ở các doanh nghiệp".

    TS Dương Minh Tâm từ khu Công Nghệ Cao TP.HCM phát biểu với tư cách nhà khoa học có môi trường làm việc là doanh nghiệp: “Trong tương lai, lực lượng KHCN sẽ tập trung nhiều nhất ở các khu công nghệ cao, lực lượng KHCN làm việc tại các doanh nghiệp sẽ là lực lượng lớn nhất. TP.HCM nên xây dựng chính sách thu hút và sử dụng trí thức một cách tập trung và không được tách rời chương trình chiến lược phát triển KHCN chung của toàn TP.HCM”.

    Về các vấn đề trước mắt, ông Tâm khẳng định: “Phải đặt sở hữu trí tuệ lên hàng đầu; hàng hoá do TP.HCM sản xuất phải đạt tiêu chuẩn số 1 thế giới; để thị trường nhân lực quyết định giá trị nhân lực. Nếu cần hỗ trợ đội ngũ trí thức thì chỉ là hỗ trợ ban đầu; khuyến khích bằng chính sách để doanh nghiệp tự đầu tư nghiên cứu triển khai (R&D), thúc đẩy doanh nghiệp tìm kiếm nhân tài cho mình…”. Ông Tâm cho biết thêm: “Khu Công Nghệ Cao TP.HCM đang xây dựng 2 phòng thí nghiệm với số tiền đầu tư lên đến 200 tỷ đồng. Khu Công Nghệ Cao TP.HCM cũng đang thực hành đổi mới mô hình quản lý và khai thác 2 phòng thí nghiệm này”.

    Vinh danh nhà khoa học

    PGS TS Lê Xuân Cương
    PGS TS Lê Xuân Cương từ trung tâm Công Nghệ Sinh Học bức xúc nói đến cơ chế khen thưởng mà chương trình đề cập. “Nhà KH không nghiên cứu để được khen thưởng! Họ nghiên cứu vì đam mê. Cái mà các nhà KH cần là sự tôn trọng. Nếu xã hội đã vinh danh các nhà kinh doanh bằng ngày Doanh Nhân Việt Nam thì với các nhà KH, xã hội hầu như không biết họ là ai! Đáng lẽ, nhà KH chỉ cần tạo ra một giống lúa mới được đưa vào sản xuất đại trà là có thể có một cuộc sống hạnh phúc thì hầu hết những nhà KH từng tạo ra các giống mới vẫn sống nghèo khổ. Kết quả nghiên cứu KH sẽ nuôi sống các nhà khoa học và cơ quan nghiên cứu; vấn đề là phải để xã hội biết đến các nhà khoa học, vinh danh họ”.

    PGS TS Trần Văn Lăng

    PGS TS Trần Văn Lăng, phân viện trưởng phân viện CNTT thuộc viện KHCN Việt Nam tại TP.HCM cũng bức xúc: “Nhà Nước có rất nhiều việc hay mà đội ngũ KHCN có thể thực hiện. Việt Nam cũng có rất nhiều nhà KHCN. Vậy thì sao không tập hợp – sắp xếp lại lực lượng đó?”. Ông Lăng kể, cơ quan ông có một đề tài được duyệt từ năm 2006 nhưng đến nay chưa được cấp kinh phí, trong khi bộ KHCN công bố trả lại Nhà Nước 300 tỷ đồng nghiên cứu khoa học trong năm vừa rồi.

    Ông Lăng còn cho biết, một đề tài mà phân viện CNTT TP.HCM từng thực hiện được duyệt 2,5 tỷ đồng, trong khi các đồng nghiệp của họ ở châu Âu thực hiện cũng đề tài tương đương được cấp những 20 triệu euro. “Chúng ta phải có môi trường KHCN, phải có tập thể KHCN và kinh phí đủ. Nếu tăng kinh phí nghiên cứu lên 10 lần, chúng tôi có thể tạo ra sản phẩm có giá trị 10 lần, đạt tiêu chuẩn chất lượng số 1 thế giới!”.

    Bà Nguyễn Thị Lan

    Bà Nguyễn Thị Lan, phó ban Tổ Chức Thành Uỷ TP.HCM, người trực tiếp triển khai chương trình đào tạo 300 thạc sĩ, tiến sĩ cho TP.HCM phát biểu: “Vấn đề mà chúng ta đề cập hôm nay đã có trong nghị quyết đại hội đảng bộ TP.HCM khoá 7. Khoảng 3 năm trước, GS Hoàng Anh Tuấn cũng đã có bài viết nêu rõ: các nhà khoa học luôn muốn được tham gia vào các công trình của TP.HCM. Việc cần thiết nhất theo tôi phải làm ngay là tập hợp các nhà khoa học – gắn kết với các nhà quản lý”.

    Bà Lan cho biết các đề tài KHCN, nhất là các đề tài KH xã hội rất khó thuyết phục được các nhà quản lý. Đồng thời, nhà KH cũng thường không chấp nhận những vấn đề các nhà quản lý nêu. “Vì không triển khai, ứng dụng các công trình nghiên cứu nên không đánh giá được hiệu quả, dẫn tới không có đền bù thoả đáng cho các nhà KH”. Đề cập tới hiện tượng “làm tay trái” của các nhà KH và cơ chế quản lý lỏng lẻo tại các cơ quan nghiên cứu, bà Lan nói: “TP.HCM chưa có các trung tâm nghiên cứu xứng đáng với tầm vóc, danh hiệu của địa phương. Đề nghị TP.HCM củng cố - kiện toàn lại các tổ chức nghiên cứu”.

    PGS TS Phan Minh Tân, giám đốc sở KHCN TP.HCM chủ trì buổi toạ đàm: "TP.HCM rất cần chuyên gia quản lý dự án đầu tư giỏi".

    Thu hút và sử dụng lực lượng KHCN

    Ông Phan Minh Tân cho biết, chương trình của TP.HCM không chỉ đề cập tới việc thu hút đội ngũ trí thức mà còn tập hợp, sử dụng tri thức của họ. “TP.HCM rất cần thu hút đội ngũ chuyên gia quản lý các dự án đầu tư lớn. Hiện, Việt Nam vẫn phải thuê chuyên gia nước ngoài chi phí rất cao, trong khi không phải chuyên gia nước ngoài nào cũng nhận bổn phận chuyển giao công nghệ, kỹ năng quản lý cho chuyên gia trong nước. Nếu có chuyên gia quản lý người Việt, chúng ta sẽ không tốn nhiều tiền và chủ động được trong quá trình chuyển giao”.

    Ông Tân đã giới thiệu cơ chế đồng viện trưởng ở viện Khoa Học Tính Toán TP.HCM. Ở đó, một viện trưởng trong nước quản lý, điều hành và một viện trưởng Việt kiều chỉ tham gia công tác KH. Theo ông Tân, các Việt kiều tham gia hoạt động KHCN trong nước không nhất thiết phải về ở hẳn Việt Nam. Việc đi lại giữa cơ sở tại Việt Nam và nơi làm việc chính của họ ở nước ngoài còn mang lại khả năng kèm cặp, đào tạo đội ngũ nghiên cứu trẻ cho Việt Nam cả tại Việt Nam lẫn nước ngoài...

    Nguyễn Như Dũng

    ID: O0710_1