• Thứ Ba, 05/04/2011 07:41 (GMT+7)

    Đa dạng dịch vụ truyền hình

    Duy Phương
    Khó có được con số thống kê lượng TV trên đầu người tại Việt Nam nhưng ta dễ dàng nhận thấy TV là phương tiện truyền thông phổ biến nhất, trên cả báo chí và đài phát thanh.

    Trong vài năm gần đây, thị trường truyền hình trong nước có nhiều dấu hiệu khởi sắc khi có nhiều dịch vụ truyền hình ra đời, ứng dụng nhiều công nghệ truyền hình tiên tiến, hứa hẹn một tương lai khả quan. Tuy vậy, sự nở rộ của các dịch vụ truyền hình mới chỉ là bề nổi. Điều mà các nhà đài đang phải “vật lộn” chính là nội dung, bản quyền truyền hình và những vấn đề pháp lý liên quan. Còn về phía người xem đài, các dịch vụ truyền hình thu phí cho ta thêm nhiều lựa chọn, cho thấy dấu hiệu tích cực của một thị trường “mở” cửa về cạnh tranh bản quyền, qua đó cũng từng bước giúp người dùng nhận ra giá trị của nội dung nếu muốn hòa nhập cùng dòng chảy thế giới.

    16:9 hay 4:3?

    “Tỉ lệ vàng” 4:3 từ xưa đều được các đài truyền hình sử dụng và hiện nay cũng thế. Tuy nhiên, tỉ lệ 16:9 đã xuất hiện đây đó trong vài kênh thể thao, tin tức… của các đài nước ngoài và hầu như mọi LCD TV hiện nay đều sử dụng tỉ lệ này. Với những ai “khó tính” về tỉ lệ hình ảnh thì chắc rằng khó có thể chấp nhận hình ảnh trong TV bị “dẹt” hoặc bị mất nét, biến dạng do hệ thống tự động co kéo khung hình cho đầy màn hình. Ta chưa có được con số thống kê cụ thể giữa TV truyền thống tỉ lệ 4:3 và TV LCD 16:9 nhưng xét về số lượng và xu hướng TV trong thời gian sắp đến, “ngày tàn” của TV bóng đèn hình CRT chắc cũng sắp cận kề và cũng dễ dàng nhận thấy tỉ lệ 16:9 đang dần thay thế tỉ lệ 4:3 trong phòng khách gia đình. Ắt hẳn các nhà đài cũng nhận thấy được xu thế này và có thể trong thời gian tới, nội dung các kênh cũng sẽ được chuyển sang phát sóng ở tỉ lệ 16:9. Và để thực hiện điều này, “mắt xích” quan trọng nhất là ở khâu sản xuất nội dung. Trong xu thế hội nhập, các công ty sản xuất nội dung không chỉ cung cấp nội dung cho nhà đài mà còn có thể bắt tay với các nhà đài ngoài nước. Và lúc này, một tỉ lệ chung, thống nhất giữa các nhà đài là điều rất cần thiết.

    Nội lực cần mạnh mẽ hơn

    Một điều ta dễ nhận thấy là mỗi dịch vụ truyền hình đều có rất nhiều gói kênh và mỗi gói kênh có rất nhiều kênh, có thể phân làm 4 nhóm: nhóm kênh quốc gia (VTV) buộc phải có, nhóm kênh địa phương (của từng tỉnh thành), nhóm kênh nước ngoài, và nhóm kênh đặc thù của mỗi dịch vụ (như của truyền hình cáp SCTV, HTVC của truyền hình TPHCM, nhóm kênh VTC…). Tuy vậy tới nay, xét về chất lượng nội dung, chưa có dịch vụ truyền hình nào có chất lượng nội dung tự sản xuất được người dùng đánh giá cao. Riêng nhóm kênh quốc gia được đầu tư khá mạnh về mặt nội dung, nhóm kênh địa phương và nhóm kênh riêng của dịch vụ thường nghèo nàn về nội dung và thậm chí thường xuyên gặp phải tình trạng vi phạm bản quyền truyền hình ở các đài truyền hình địa phương. Trong khi đó, các nhóm kênh nước ngoài chỉ được Việt hóa rất ít, chủ yếu là các kênh phim truyện.

    Chi phí về vấn đề bản quyền truyền hình và chi phí sản xuất nội dung có thể xem là 2 lý do chính mà các nhà đài dễ dàng đưa ra để lý giải về chất lượng truyền hình. Nguồn thu chính của các nhà đài vẫn là quảng cáo và cước phí thu của người xem đài. Giữ được cân bằng giữa 2 yếu tố: quyền lợi người xem (đầu tư về mặt nội dung, chất lượng hình ảnh) và quyền lợi nhà quảng cáo thì nhà đài mới có thể phát triển tốt được. Tuy vậy, nhiều đài truyền hình địa phương thường lâm vào cảnh không có nguồn thu mà phần lớn do vốn của nhà nước trợ cấp, nên không đủ kinh phí để mua bản quyền, dẫn đến tình trạng vi phạm bản quyền truyền hình ở mức báo động, mà chính quyền Mỹ trong báo cáo tình hình vi phạm bản quyền số (Special 101 Report) của họ có chỉ rõ. Đương nhiên, ở mỗi tỉnh thành, việc duy trì một nhà đài địa phương còn phục vụ về mặt chính trị, tuyên giáo, là trách nhiệm mà nhà nước giao cho.

    Còn với các dịch vụ truyền hình như VTC, SCTV…, có được nguồn thu tốt nên các công ty này có thể xây dựng nội dung riêng. Trong năm vừa qua, nhiều chương trình đặc thù tuy chưa thực sự nổi bật nhưng cũng để lại được nhiều dấu ấn, như kênh Thuần Việt của HTVC, kênh phim truyện của SCTV, kênh về nhân vật đáng chú ý của VTC... Đây là dấu hiệu rất đáng khích lệ cho các dịch vụ truyền hình. Tuy vậy, một điều đáng tiếc là nhiều kênh tin tức, phim truyện vẫn chưa được Việt hóa cho dù nhà đài đã mua bản quyền HD của kênh đó.

    Năm vừa qua, có thể thấy chúng ta đã thực sự vấp phải vấn đề pháp lý về bản quyền khi mà K+ ký độc quyền truyền hình giải bóng đá ngoại hạng Anh, gây rất nhiều tranh cãi trong dư luận. Nhưng nếu nhìn thẳng vấn đề, chúng ta đang bị rơi vào “quán tính” của tình trạng vi phạm bản quyền mọi loại nội dung số chứ không chỉ riêng truyền hình. Và chính cái quán tính này sẽ cản bước chúng ta hội nhập với thế giới.

    Truyền hình vệ tinh ngày càng phổ biến.

    Truyền hình HD, 3D

    Có thể nói Việt Nam tiếp cận công nghệ truyền hình rất nhanh so với các nước trong khu vực. Nhiều dịch vụ truyền hình cung cấp nhóm kênh độ nét cao (HD). Nhưng như đề cập trên, còn nhiều kênh HD chưa được Việt hóa và đa phần là kênh HD của nước ngoài, nội dung HD do các nhà đài sản xuất còn rất hạn chế. Truyền hình HD ra đời, cho thấy tiềm năng khá lớn và mở ra cho người xem nhiều chọn lựa mới. Tuy vậy, truyền hình HD cũng dễ đi vào vết xe đổ của các nhóm kênh địa phương là thiếu chiều sâu về nội dung nếu dịch vụ truyền hình chỉ dựa trên số lượng kênh để quảng cáo cho khách hàng.

    Trong khi đó, với truyền hình 3D, có thể còn khá “xa vời” với người dùng gia đình nhưng cũng đã có nhiều nơi đưa ra các dịch vụ như kênh Sky 3D tại Anh Quốc, Sogecable của Tây Ban Nha, đài truyền hình SBD của Hàn Quốc, Sky PerfecTV của Nhật hay ESPN tại Mỹ. Theo dự đoán của một công ty nghiên cứu thị trường, đến năm 2015, TV 3D tại Mỹ sẽ tăng đến 20% so với 1% trong năm 2010. Qua đó, ta thấy xu hướng TV 3D và truyền hình 3D là có thực. Và một tín hiệu đáng mừng là VTC cũng đã từ lâu có kế hoạch triển khai truyền hình 3D trên dịch vụ của họ. Đến nay, kênh 3D của VTC chỉ mới phát ở dạng thử nghiệm với thời lượng rất hạn chế.

    Tuy nói đến truyền hình 3D hiện nay còn quá sớm nhưng về phía nhà đài, nếu muốn có được những khởi đầu tốt về sau thì việc chuẩn bị ngay lúc này là không sớm. Mặt khác, các cơ quan quản lý nhà nước cũng cần có chính sách phù hợp về dải tần phát sóng cho từng loại nội dung mà nội dung 3D và HD là không ngoại lệ.

    Sơ lược về chuẩn và hiện trạng tại VN

    Truyền hình miễn phí

    -Truyền hình analog: công nghệ này đã tồn tại cùng thời với chiếc TV đen trắng và vẫn còn tiếp tục cho đến nay. Ưu điểm của loại hình này là dễ triển khai, chi phí thấp, TV nào cũng hỗ trợ nhưng mặt hạn chế là có thể nhiễu sóng, mất sóng khi thời tiết xấu. Đây là kênh thông tin quan trọng phục vụ nhu cầu chính trị, xã hội, văn hóa… và ai cũng có thể xem được. Nguồn thu của truyền hình analog có thể từ ngân sách nhà nước và quảng cáo. Các kênh có trên công nghệ truyền hình này thường là các kênh quốc gia như VTV1, 2, 3, 4, 5 và các kênh truyền hình địa phương.

    - Truyền hình số mặt đất DVB-T (Digital Video Broadcasting-Terrestrial): TV thông thường muốn xem được các chương trình DVB-T thì cần trang bị thêm bộ giải mã (set-top box -STB), anten trời. Chú ý là STB thu tín hiệu số của truyền hình cáp, truyền hình vệ tinh và truyền hình số mặt đất không giống nhau, nghĩa là để thu sóng truyền hình số mặt đất phải có STB theo chuẩn DVB-T và anten thông dụng; để thu truyền hình vệ tinh cần có STB chuẩn DVB-S cùng với chảo anten parabol; để thu truyền hình cáp cần STB chuẩn DVB-C.

    Với DVB-T, người sử dụng không phải trả tiền thuê bao hằng tháng như truyền hình cáp hay vệ tinh. Một số nhà đài VN đang cung cấp truyền hình DVB-T như đài truyền hình TP.HCM (HTV), đài truyền hình Bình Dương (BTV), công ty đầu tư và phát triển công nghệ truyền hình VTC...

    Google TV và Apple TV

    Google TV là nền tảng phần mềm dựa trên hệ điều hành Android, giúp bạn có thể xem nội dung web trên màn hình TV, có thể lướt web, và xem phim trực tuyến có độ phân giải cao HD. Dịch vụ Google TV gắn liền với các thương hiệu như vài model set-top box của Logitech sản xuất, đầu Blu-ray và TV từ Sony... Các hãng sản xuất điện tử như Panasonic, Samsung Electronics, Sony và một vài nhà sản xuất TV khác chưa mấy mặn mà với dịch vụ Google TV nên họ cũng đang rục rịch đưa thêm kết nối Internet cho những thiết bị giải trí tại gia và mỗi công ty lại có những cách thức tiếp cận riêng. Google cũng đang có kế hoạch tung ra phần cứng Google TV riêng như cách họ từng làm với Android và chiếc điện thoại Nexus One nhưng có vẻ kế hoạch này vấp phải nhiều cạnh tranh từ Apple TV.

    Trong khi đó, Apple cũng có cung cấp thiết bị truyền hình qua giao thức Internet là Apple TV, người dùng có thể xem trực tiếp các bộ phim HD, các chương trình truyền hình từ iTunes Store của Apple hay các nội dung trực tuyến từ Flickr, Netflix, YouTube… Tuy nhiên Apple vẫn chưa hỗ trợ đầy đủ tính năng trình duyệt web cũng như các công cụ tìm kiếm nội dung trực tuyến trên TV như GoogleTV.

    Truyền hình có phí

    Truyền hình kỹ thuật số có thể khắc phục những khuyết điểm của truyền hình công nghệ analog truyền thống về âm thanh và hình ảnh. Hiện có 3 dạng công nghệ truyền hình số chủ yếu: vệ tinh, cáp và Internet.

    -Truyền hình số vệ tinh DTH (Direct to Home) phát sóng trực tiếp qua vệ tinh, không cần xây dựng các trạm phát trung chuyển giống như dịch vụ truyền hình số mặt đất và có thể phủ sóng trên diện rộng không giới hạn khoảng cách địa lý. Để xem chương DTH cần có bộ giải mã, anten chảo, bộ khuếch đại, bộ chuyển đổi tín hiệu và các phụ kiện và dĩ nhiên bạn phải trả phí thuê bao hằng tháng. Khuyết điểm của truyền hình số qua vệ tinh DTH là chất lượng tín hiệu suy giảm hay TV sẽ không bắt được hình ảnh vệ tinh lúc trời gặp mưa bão, giông tố. Hiện đài truyền hình Việt Nam VTV đang cung cấp dịch vụ truyền hình số vệ tinh DTH. Với truyền hình qua vệ tinh, hiện có các dịch vụ truyền hình của VTC và K+.

    Theo thông tin bên lề, SES World Skies (công ty con của Tập đoàn đa quốc gia SES có trụ sở tại Mỹ và Hà Lan) vừa ký một thỏa thuận nhiều năm với AVG - một công ty cổ phần của Tập đoàn An Viên - để cung cấp dung lượng TP (hệ thống thu nhận và phát tín hiệu trên vệ tinh) trên vệ tinh NSS-6 cho dịch vụ truyền hình vệ tinh DTH tại Việt Nam. AVG lên kế hoạch cung cấp hơn 80 kênh truyền hình tại Việt Nam. Nếu như thông tin chính xác, AVG sẽ là đối thủ nặng ký trong mảng dịch vụ truyền hình. 

    VTV thuộc nhóm kênh quốc gia.

    -Truyền hình cáp dựa trên hệ thống thiết bị truyền dẫn cố định bằng đường cáp. Nhà cung cấp truyền hình cáp hữu tuyến sẽ nhận tín hiệu cùng một lúc của nhiều hãng truyền hình trên thế giới nhờ các mạng vệ tinh, sau đó khuếch đại những tín hiệu thu được và phân phối đến người dùng qua cáp quang hay cáp đồng trục. Người sử dụng trả thuê bao hằng tháng và cước tùy vào gói dịch vụ đăng ký. Chi phí đầu tư ban đầu và thuê bao hằng tháng có thể thấp hơn các loại dịch vụ truyền hình trả tiền khác. Công nghệ truyền hình cáp có thể kết hợp truyền hình với điện thoại, mạng Internet tạo thành hệ thống đa phương tiện tại gia.

    Truyền hình cáp hay truyền hình vệ tinh là cách rất khả thi để xem được truyền hình độ nét cao hiện nay. Nhưng rõ ràng ở những vùng xa, truyền hình cáp không lợi thế bằng truyền hình vệ tinh. Hiện nay, có nhiều nhà cung cấp dịch vụ truyền hình cáp ở các địa phương như VCTV (Đài truyền hình VN - VTV); Công ty TNHH-DV truyền hình cáp Tây Đô với thương hiệu CATV (Cà Mau); Trung tâm Truyền hình cáp Huế (Đài PTTH Thừa Thiên - Huế và Công ty Thương mại và đầu tư kinh doanh bất động sản Huế); Truyền hình cáp Sông Thu (Đà Nẵng); dịch vụ truyền hình cáp SCTV (phối hợp giữa VTV và Saigontourist); HTVC-Trung tâm truyền hình cáp TP.HCM, truyền hình cáp Vĩnh Long...

    Truyền hình trực tuyến

    Khác với truyền hình cáp hay vệ tinh, truyền hình trực tuyến (Internet TV) không phụ thuộc vào thời gian phát sóng chương trình. Người xem có thể thưởng thức bất cứ chương trình nào vào bất kỳ thời điểm nào, nên không phải lo bỏ lỡ chương trình mình yêu thích.

    Internet TV có khả năng truyền phát trên toàn cầu đến bất cứ nơi nào có kết nối Internet băng thông rộng và có thể tương tác với người dùng qua việc cho phép họ chọn nội dung theo ý muốn, còn chất lượng hình ảnh cũng không thua gì truyền hình truyền thống. Một điểm mạnh của Internet TV là truyền hình theo yêu cầu (Video on demand), cho phép bạn chọn và xem lại các chương trình đã phát trước đó hay có thể hát karaoke, chơi game, nghe nhạc...
    Về phương thức thanh toán, có thể phân chia như sau: thuê bao trọn gói, trả theo số lượng chương trình đã xem (pay-per-view) hoặc trả theo tổng thời gian thực đã sử dụng dịch vụ (pay-per-minute). Thông thường Internet TV được cung cấp đến khách hàng dựa trên công nghệ IPTV (Internet Protocol Television). Tín hiệu được truyền qua hạ tầng mạng ADSL và thông qua bộ giải mã truyền thẳng đến TV. IPTV phát trên nền tảng và hạ tầng Internet, hỗ trợ cho người dùng thuê bao ADSL có tốc độ đạt tiêu chuẩn trong lúc truyền hình cáp phải triển khai hệ thống dây truyền tín hiệu.

    Một bộ bắt sóng truyền hình số mặt đất.

    Điểm hạn chế của Internet TV là do nội dung truyền đi theo thời gian thực và sử dụng qua giao thức Internet nên dẫn đến trường hợp gói tin bị mất hay trễ hay nếu tốc độ kết nối IPTV không đủ nhanh sẽ làm hình ảnh dễ vỡ và mất tín hiệu.

    Hiện tại, một số dịch vụ hiện có mặt: iTV là dịch vụ truyền hình theo yêu cầu do FPT Telecom cung cấp; dịch vụ MyTV của VASC (thuộc VNPT); SaigonTV là dịch vụ truyền hình qua giao thức Internet sử dụng đường truyền băng thông rộng ADSL của VNPT cung cấp ở thị trường TP.HCM; VipTV là dịch vụ truyền hình theo yêu cầu ở Hải Phòng do VNPT Hải Phòng cung cấp.

    Ngoài ra, còn có một lựa chọn khác là không nhất thiết phải xem truyền hình qua TV, chỉ cần một máy tinh có kết nối Internet thì bạn vẫn xem được các kênh truyền hình trực tuyến có phí hay miễn phí, ví dụ http://www.holersoft.net/, bạn có thể tải phần mềm Free Internet TV để xem được hàng ngàn kênh truyền hình trên khắp thế giới (có cả truyền hình Việt Nam như Vĩnh Long, VCTV, HTV), Diamond TV v2.1,…

    Một nhà quay phim của đài truyền hình TPHCM cho biết các chương trình nước ngoài đòi hỏi nhà đài phải mua bản quyền hẳn hoi hay có thể chia sẻ bản quyền thông qua các hoạt động quảng cáo và xu hướng truyền hình cáp sẽ tiếp tục gia tăng trong thời gian tới.

    ID: A1101_22